Nội dung chính
ToggleQuy định cần biết khi mua đất để tránh rủi ro nằm rải rác trong Luật Đất đai 2024, Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Công chứng 2024. Phần lớn tranh chấp bắt nguồn từ một khâu kiểm tra bị bỏ qua.
Trả lời nhanh: Năm quy định “vàng” gồm: chỉ mua đất có Giấy chứng nhận đã được đối chiếu; xác minh người bán có toàn quyền định đoạt; kiểm tra quy hoạch, thu hồi, tranh chấp, kê biên; đặt cọc và thanh toán có chứng từ; công chứng hợp đồng đúng giá và đăng ký biến động trong 30 ngày.
Quy định 1: Chỉ mua đất có Giấy chứng nhận đã được đối chiếu
Giấy chứng nhận là điều kiện đầu tiên để chuyển nhượng theo khoản 1 Điều 45 Luật Đất đai 2024; đất chưa có sổ về nguyên tắc không được mua bán. Nhưng có sổ chưa đủ, vì sổ giả, sổ đã cấp đổi hoặc đã đăng ký thế chấp vẫn xuất hiện trên thị trường.
Cách làm an toàn là đề nghị Văn phòng đăng ký đất đai cung cấp thông tin thửa đất từ cơ sở dữ liệu đất đai, đối chiếu số phát hành, chủ sử dụng, diện tích. Nếu mua nhà gắn liền với đất, kiểm tra thêm nhà đã được ghi nhận trên sổ hay chưa; tình huống này được phân tích tại bài rủi ro khi đất có sổ nhưng nhà chưa được cấp sổ.
Quy định 2: Người bán phải có toàn quyền định đoạt
Người bán hợp pháp là người đứng tên trên Giấy chứng nhận, hoặc được tất cả những người có chung quyền đồng ý. Ba tình huống hay bị bỏ sót:
- Đất là tài sản chung vợ chồng nhưng chỉ một người ký.
- Sổ cấp cho hộ gia đình trước 01/8/2024 mà thiếu chữ ký hoặc văn bản ủy quyền của các thành viên có chung quyền sử dụng đất.
- Người ký thay bằng giấy ủy quyền viết tay hoặc ủy quyền không có nội dung bán đất.
Quy định 3: Kiểm tra quy hoạch, thu hồi và tình trạng pháp lý
Tình trạng pháp lý của thửa đất phải được kiểm tra sát ngày ký, không chỉ lúc xem đất:
| Rủi ro | Dấu hiệu cảnh giác | Cách kiểm tra |
|---|---|---|
| Đất có quyết định thu hồi | Khu vực đang làm dự án, đo đạc | Hỏi UBND cấp xã, xem quy hoạch sử dụng đất |
| Đất đang tranh chấp | Hàng xóm khiếu nại ranh giới | Hỏi tổ dân phố, UBND cấp xã |
| Đất bị kê biên, thế chấp | Bán gấp, giá thấp bất thường | Thông tin từ Văn phòng đăng ký đất đai |
| Không có lối đi | Thửa đất nằm phía trong | Xem bản đồ địa chính, thực địa |
Thửa đất đã có thông báo thu hồi hoặc nằm trong khu vực dự án đã được duyệt là tín hiệu nên dừng lại: tiền bồi thường tính theo bảng giá đất và hệ số điều chỉnh, có thể thấp hơn số tiền bạn đã trả.
Quy định 4: Đặt cọc và thanh toán phải có chứng từ
Đặt cọc là biện pháp bảo đảm việc ký hợp đồng theo Điều 328 Bộ luật Dân sự 2015. Rủi ro lớn nhất là cọc quá nhiều khi pháp lý chưa rõ, hoặc trả tiền mặt không có biên nhận.
Nguyên tắc nên áp dụng: cọc vừa phải, ghi rõ thời hạn ký công chứng; thanh toán bằng chuyển khoản đúng tài khoản người đứng tên; giữ lại một phần đến khi hồ sơ sang tên được tiếp nhận. Xem thêm cách đặt cọc mua bán nhà đất an toàn và các phương án chia đợt thanh toán khi mua đất.
Quy định 5: Công chứng đúng giá và đăng ký biến động đúng hạn
Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất bắt buộc công chứng hoặc chứng thực (điểm a khoản 3 Điều 27 Luật Đất đai 2024). Sau đó, bên mua phải đăng ký biến động trong 30 ngày kể từ ngày có biến động (khoản 3 Điều 133); quá hạn, cá nhân có thể bị phạt từ 2 đến 3 triệu đồng.
Quan trọng hơn mức phạt, quyền sử dụng đất chỉ chuyển sang bên mua khi đã đăng ký vào sổ địa chính. Trong khoảng trống đó, đất vẫn có thể bị kê biên vì khoản nợ của người bán.
Luật Dân Việt có thể cùng bạn rà soát giấy tờ thửa đất và hợp đồng trước khi đặt cọc. Quy định có thể thay đổi; thủ tục, thời hạn cụ thể thực hiện theo quy định của UBND cấp tỉnh nơi có đất.
Câu hỏi thường gặp khi mua đất để tránh rủi ro
Có nên ghi giá thấp trong hợp đồng để giảm thuế?
Không nên. Khai giá thấp có thể bị cơ quan thuế ấn định lại và xử phạt; khi tranh chấp, bên mua khó chứng minh số tiền thực đã trả.
Chỉ xem ảnh chụp sổ đỏ có đủ để đặt cọc không?
Không. Bạn cần xem bản chính và đối chiếu thông tin với cơ sở dữ liệu đất đai trước khi chuyển tiền cọc.
Mua đất qua môi giới cần lưu ý gì?
Không chuyển tiền cho môi giới thay chủ đất nếu không có văn bản ủy quyền hợp lệ; mọi thỏa thuận nên ký trực tiếp với người đứng tên.
Căn cứ pháp lý
- Luật Đất đai số 31/2024/QH15 (Điều 27, Điều 45, Điều 133).
- Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 (Điều 328).
- Luật Công chứng số 46/2024/QH15.
- Nghị định số 123/2024/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai (đã được sửa đổi, bổ sung).
Liên hệ Luật Dân Việt
Để được hỗ trợ tốt nhất, kịp thời nhất, Quý khách vui lòng liên hệ trực tiếp Luật Dân Việt theo thông tin dưới đây:
- Hotline/Zalo: 0858.111.929
- Email: [email protected]
- Văn phòng Hà Nội: 219 Trung Kính, Yên Hoà, Hà Nội; Toà HH2, FLC Garden City, Đại Mỗ, Hà Nội
- Thời gian làm việc: Thứ 2 – Thứ 7, 8:00 – 18:30
Thông tin trong bài mang tính tham khảo, được cập nhật theo văn bản pháp luật có hiệu lực tại thời điểm đăng. Quy định có thể thay đổi; vui lòng đối chiếu văn bản gốc hoặc liên hệ luật sư trước khi thực hiện.


